درس اوّل : نبردهاى پيش از بدر تشكيل حكومت اسلامى در مدينه به دست رسول خدا ( ص ) در تاريخ عربستان پديده‌اى بىسابقه بود . زيرا اساس روابطش بر پايه دين بود و از سياستهاى قبيله‌اى پيروى نمىكرد . چنين حكومتى جز براى مسلمانان راستين پذيرفته نبود و جناحهاى گوناگونى از داخل و خارج با آن به مخالفت برخاستند . دشمنان داخلى حكومت اسلامى عبارت بودند از : يهوديان ، منافقان و مشركان . دشمنان خارجى را نيز دو امپراتورى قدرتمند ايران و روم تشكيل مىدادند . رسول خدا ( ص ) بعد از هجرت به تحكيم پايه‌هاى حكومت اسلامى پرداخت . به اين منظور ميان مسلمانان پيمان برادرى بست . با يهود قرار داد سياسى - نظامى امضا كرد و با منافقان به مدارا پرداخت . نهادهاى دينى - سياسى را تأسيس و تحكيم مبانى اعتقادى جامعه را در برنامهء كار خود قرار داد . « 1 » اقدامهاى نظامى در اين ميان اهميتى ويژه و سرنوشت ساز داشت . برنامه‌هاى سياسى حكومت ، نيازمند پشتوانهء نظامى بود و رسول خدا ( ص ) از همان روزهاى نخست استقرار در مدينه اين مهم را در نظر داشت . البته مفهوم كارهاى نظامى ، ايجاد حكومتى بر اساس ترور و ايجاد ترس و وحشت نبوده است . پيامبر خدا ( ص ) هرگز با مخالفانش با شيوه‌هاى ستمگرانه رفتار نكرد ، بلكه اقدامهاى نظامى ايشان همان چيزى بود كه هر دولت دينى و مردمى سزاوار به انجام آنهاست و مطالعهء دقيق آنها الگويى عالى و انسانى را براى پيشبرد اهداف سياسى و مذهبى ارائه مىدهد .

--> ( 1 ) - براى آگاهى از اقدامهاى پيامبر ( ص ) پس از ورود به مدينه ، به السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 143 - 154 رجوع كنيد .